zeus ve Io

Tarihi İstanbul ile ilgili birçok efsanelerin olduğu bilinir.Bu efsanelerden en eskileri ve en ilginçleri belki de Bosphorus yani İstanbul Boğazı ve Golden Horn  yani Altın Boynuz /Haliç’e aittir.

Boğaz’ın eski yerleşimcilerinden biri olan Bizanslılar, buraya Bosporos (Yunancade: Βόσπορος) ismini veriyorlardı. Bu sözcük inek  anlamına gelen βοῦς (bous) ve  geçit anlamlarına gelen πόρος (poros) isimlerinin birleşmesi ile türetilmiştir.

hera inek ıo

Mitolojik efsanesi

İnek geçidi anlamına gelen Bosporos adını  Yunan mitolojisinde baştanrı Zeus’un, İo adında bir kıza âşık olması olayına dayanmaktadır. Mitolojiye göre İo nehirler tanrısı olarak bilinen İnahos’un kızıdır. Tanrıların kralı olan Zeus bu güzel kızı görünce ona âşık olur.Zeus , Hera’dan gizlice İo ile birlikte olmaya başlar. Bir gün Hera’ya yakalanmak üzereyken kendisini buluta, İo’yu ise  ineğe çevirir. Bu dururma aldanmayan Hera, ineği hediye olarak  ister ve onu Zeus’tan uzak tutmak adına Argos Panoptis adlı bir canavarın gözetimine bırakır.

_argusAncak Zeus,  Argos’u öldürtür. Bunun üzerine Hera, bu kez ineğe dönüşmüş İo’yu  rahatsız etmesi için ona bir sinek musallat eder. Sinekten kurtulmak için sürekli koşan İo boğaza geldiğinde kendini boğaza bırakır ve burayı yüzerek geçer. Kıyıya çıktığı zaman Keroessa adında bir kız çocuğu doğurur ve  kız büyüdüğünde denizler tanrısı Poseidon ile evlenerek Byzas adında bir erkek çocuğu dünyaya getirir. Bu erkek çocuğu doğduğu yerde kendi adını verdiği Byzantion kentini kurar.

Istambul_and_Bosporus

Boğaz’ın antik dönemine ait bir başka görüş de ise; sözcüğün Fosforos (Yunanca fosforlu, ışık saçan)’ dan geldiğidir. İstanbul Boğazı batı dillerinde ise hâlâ bu ad ile   bilinmektedir. Eski  kaynaklarda ise İstanbul Boğazı’nın Halîc-i bahr-i rûm (Marmara Denizi Boğazı) Halîc-i bahr-i siyâh/ (-Karadeniz Boğazı), Halîci konstantiniyye /(Konstantiniye Boğazı), Merecü’l bahreyn – Mecma’ül bahreyn /(İki denizin birleştiği yer demek) ve İslâmbol Boğazı gibi bazı adlar ile anıldığı görülmektedir.

Haliç Altın Boynuz / Golden Horn Efsanesi

Golden Horn efsanesi de bu hikaye ile bağlantılıdır.Ama şöyle bir fark vardır, Golden Horn ismi ile  birkaç efsane vardır. Bunlar ;

Haliç (altın boynuz) ile ilgili bu efsaneye göre İo  sinekten kurtulmak için kaçarken  başını bir sağa bir sola sallamış ve toprak parçaları birbirinden ayırır, derin yarıklar oluşur. Bunlardan birisi de Haliç olur.

Diğeri, Altın renkli boynuzu ile bu iç denizi oluşturduğu için İngilizce altın  anlamında “golden” ve boynuz anlamında “horn” kelimeleri ile  adlandırılmıştır.

keroessa

Efsane Keroessa

Kral Byzas’ın anneannesi İo’nun, boynuzunu sallarken meydana gelen yarıklardan birisi de Haliç olur. Burada kıyıya çıkınca  doğurduğu kız çocuğunun  adını Keroessa koyar. Bu isim zaman içerisinde kısalarak “keros” olarak yani boynuz anlamında kullanılır.

Altınlarla Batan Gemilerin Rivayetleri

Yine  Roma  döneminde altın yüklü gemilerin boynuz şeklinde olan Haliç’te battığı söylenir. Bu nedenle İsmin buradan da gelmiş olabileceği şeklinde rivayetler vardır.

kartal yılan

Kartalın Ağzındaki Yılan Mitolojisi

Tarihi Yarımada (Kartal) ve Haliç(Yılan) son olarak diğerlerinden biraz daha farklı Roma İmparatorluğu döneminden kalma  bir hikayeye  sahiptir.

Buna göre;

Megaryalı Bizans, kendi kabilesi için bir şehir kurmak istemektedir. Bu nedenle fikrini almak üzere Delf kahinine gider. Aldığı cevapta kahin : ”Bu şehri, Körler Ülkesi’nin tam karşısına kur!” der.”Neresidir bu Körler Ülkesi” diye fazla düşünmeden aramaya karar verir. Aramalardan sonra aylar sonra Sarayburnu’nun bulunduğu yere gelir. Boğaz’dan bugünkü Kadıköy’ün yerinde bulunan şehri seyreder ve kendi kendine söyle düşünür:

körler ülkesi

”Bu şehri neden benim bulunduğum yerde değilde, karşıki çorak topraklar üzerine kurmuşlar? Bu adamlar kör mü?”

Sonra birden, kahinin o sözlerini hatırlar: ”Şehrini, Körler Ülkesi’nin tam karşısında kur!”. O an  Körler Ülkesi’nin karşısında olduğuna karar verir. Kendisi şehri, Boğaz’ın yakasındaki yemyeşil olan, yedi tepenin üzerine kuracaktır. Şehir kısa zamanda Haliç ile Ligos Burnu üzerinde kurulur ve adı, kurucusuna mal ederek Bizans olur.

megaralı bizans

 

YORUM YOK

CEVAPLA